ЁЯМПЁЯЗоЁЯЗ│ G20 рд╕े BRICS+ рддрдХ: рдХैрд╕े рднाрд░рдд рдмрдиा 21рд╡ीं рд╕рджी рдХा рдирдпा рд╡िрд╢्рд╡-рдиेрддा?

 

рднाрд░рдд рдХी рднूрдоिрдХा: G20 рдФрд░ BRICS+ рд╡िрд╕्рддाрд░ рдоें — рдоैрдЧрдЬ़ीрди рд▓ेрдЦ

ЁЯЗоЁЯЗ│ рднाрд░рдд рдХी рднूрдоिрдХा: G20 рдФрд░ BRICS+ рд╡िрд╕्рддाрд░ рдоें

(рдПрдХ рд╡िрд╕्рддृрдд рд▓ेрдЦ — рд╕рд░рд▓, рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдФрд░ UPSC / MPPSC / SSC / рдмैंрдХिंрдЧ рдкрд░ीрдХ्рд╖ा-рдЙрдкрдпोрдЧी)
ЁЯУМ рднूрдоिрдХा (Introduction)

21рд╡ीं рд╕рджी рдоें рднाрд░рдд рд╡िрд╢्рд╡ рд░ाрдЬрдиीрддि, рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдФрд░ рдЕंрддрд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдХूрдЯрдиीрддि рдХा рдПрдХ рдк्рд░рдоुрдЦ рдХेंрдж्рд░ рдмрдирдХрд░ рдЙрднрд░ा рд╣ै। G20 рдФрд░ BRICS+ рдЬैрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдоंрдЪों рдкрд░ рднाрд░рдд рдХी рднूрдоिрдХा рди рдХेрд╡рд▓ рдЙрд╕рдХी рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдк्рд░рддिрд╖्рдаा рдХो рдмрдв़ाрддी рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рд╡िрд╢्рд╡ рдХे рд╡िрдХाрд╕рд╢ीрд▓ рджेрд╢ों, рдпाрдиी Global South, рдХी рдЖрд╡ाрдЬ़ рдХो рднी рдордЬрдмूрддी рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддी рд╣ै।

ЁЯМР рднाрдЧ 1 — G20 рдоें рднाрд░рдд рдХी рднूрдоिрдХा

G20 рдХ्рдпा рд╣ै?

G20 рд╡िрд╢्рд╡ рдХी 20 рдк्рд░рдоुрдЦ рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеाрдУं рдХा рд╕рдоूрд╣ рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рджुрдиिрдпा рдХी 85% GDP, 75% рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╡्рдпाрдкाрд░ рдФрд░ 60% рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा

⭐ 1. рднाрд░рдд рдХी рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ G20 рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖рддा 2023

рднाрд░рдд рдиे 2023 рдоें рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ G20 рдХी рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖рддा рдХी। рдпрд╣ рднाрд░рдд рдХे рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоें рдПрдХ рдоीрд▓ рдХा рдкрдд्рдерд░ рд╕िрдж्рдз рд╣ुрдЖ। рдеीрдо рдеी—

“Vasudhaiva Kutumbakam – рдПрдХ рдзрд░рддी, рдПрдХ рдкрд░िрд╡ाрд░, рдПрдХ рднрд╡िрд╖्рдп”

  • рджेрд╢ рдХे 60+ рд╢рд╣рд░ों рдоें рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдЖрдпोрдЬिрдд рдХिрдП рдЧрдП।
  • рд╕рднी рд░ाрдЬ्рдпों рдХो G20 рдХे рд╕ाрде рдЬोрдб़ा рдЧрдпा — рдЬрди-рднाрдЧीрджाрд░ी рдХो рдорд╣рдд्рд╡ рджिрдпा рдЧрдпा।
  • G20 рдХो рднाрд░рдд рдиे рдПрдХ “people’s movement” рдХा рд░ूрдк рджिрдпा।

⭐ 2. Global South рдХी рдЖрд╡ाрдЬ़ рдЙрдаाрдиे рд╡ाрд▓ा рджेрд╢

рднाрд░рдд рдЙрди рдЧрд░ीрдм рдФрд░ рд╡िрдХाрд╕рд╢ीрд▓ рджेрд╢ों рдХी рдЖрд╡ाрдЬ़ рдмрдиा рдЬिрди्рд╣ें рдЕрдХ्рд╕рд░ рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдоंрдЪों рдкрд░ рдЕрдирд╕ुрдиा рдХрд░ рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рднाрд░рдд рдиे:

  • Voice of Global South Summit рдЖрдпोрдЬिрдд рдХिрдпा।
  • 125 рджेрд╢ों рдХी рдЪिंрддाрдУं рдХो G20 рдХे рдПрдЬेंрдбा рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдпा।

⭐ 3. рдЕрдл्рд░ीрдХी рд╕ंрдШ рдХो G20 рдоें рд╕्рдеाрдпी рд╕рджрд╕्рдпрддा рджिрд▓ाрдиा

African Union рдХो G20 рдХा рд╕्рдеाрдпी рд╕рджрд╕्рдп рдмрдирд╡ाрдиा рднाрд░рдд рдХी рдХूрдЯрдиीрддि рдХी рдПрдХ рдмрдб़ी рд╕рдлрд▓рддा рдеी। рдЗрд╕рдХे рд▓ाрдн:

  • рдЕрдл्рд░ीрдХा рдХी 55 рджेрд╢ों рд╡ाрд▓ी рд╕ंрд╕्рдеा рдХो рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдиिрд░्рдгрдп рдк्рд░рдгाрд▓ी рдоें рд╕्рдеाрди рдоिрд▓ा।
  • G20 рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рдк्рд░рддिрдиिрдзि рд╡ рд╕ंрддुрд▓िрдд рдоंрдЪ рдмрди рдЧрдпा।
  • рднाрд░рдд-рдЕрдл्рд░ीрдХा рд╕ंрдмंрдз рдФрд░ рд╕рдХ्рд╖рдо рд╣ुрдП।

⭐ 4. рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдЗंрдбिрдпा рдоॉрдбрд▓ рдХा рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдк्рд░рдЪाрд░

рднाрд░рдд рдиे G20 рдоें рджिрдЦाрдпा рдХि рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдк्рд▓ेрдЯрдл़ॉрд░्рдо рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рд╕ेрд╡ाрдУं рдХो рдХैрд╕े рд╕ुрдЧрдо, рдкाрд░рджрд░्рд╢ी рдФрд░ рдХिрдлाрдпрддी рдмрдиाрддे рд╣ैं। рдк्рд░рдоुрдЦ рдЙрджाрд╣рд░рдг:

  • рдЖрдзाрд░
  • UPI
  • CoWIN
  • DigiLocker

рдЗрди рдоॉрдбрд▓ों рдХो рдХрдИ рджेрд╢ों рдиे рдЕрдкрдиाрдиे рдкрд░ рд╡िрдЪाрд░ рдХिрдпा — рднाрд░рдд рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдиेрддृрдд्рд╡рдХрд░्рддा рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рдЙрднрд░ा।

⭐ 5. рдЬрд▓рд╡ाрдпु рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдФрд░ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдкрд░ рднाрд░рдд рдХा рд╕ंрддुрд▓िрдд рджृрд╖्рдЯिрдХोрдг

рднाрд░рдд рдиे рд╡िрдХрд╕िрдд рджेрд╢ों рд╕े рдЖрдЧ्рд░рд╣ рдХिрдпा рдХि рд╡े рдЕрдзिрдХ рдЙрдд्рд╕рд░्рдЬрди рдШрдЯाрдПँ, рдЬрд▓рд╡ाрдпु рдлंрдб рдоें рдпोрдЧрджाрди рдмрдв़ाрдПँ рдФрд░ рд╡िрдХाрд╕рд╢ीрд▓ рджेрд╢ों рдХे рд╕ाрде рд╣рд░िрдд рддрдХрдиीрдХ рд╕ाрдЭा рдХрд░ें। рднाрд░рдд рдиे LiFE (Lifestyle for Environment) рдоिрд╢рди рдХी рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдкрд╣рд▓ рднी рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХी।

⭐ 6. IMEC рдХॉрд░िрдбोрд░ – рдПрдХ рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдЦेрд▓ рдмрджрд▓рдиे рд╡ाрд▓ा рдХрджрдо

G20 рдоें рднाрд░рдд рдиे India–Middle East–Europe Economic Corridor (IMEC) рдХी рдШोрд╖рдгा рдХी। рдк्рд░рднाрд╡:

  • рд╡्рдпाрдкाрд░ рдХा рд╕рдордп рдШрдЯेрдЧा।
  • рд▓ॉрдЬिрд╕्рдЯिрдХ्рд╕ рддेрдЬ рд╣ोंрдЧे।
  • рдпрд╣ рдЪीрди рдХी Belt & Road рдХा рд╡ैрдХрд▓्рдкिрдХ рдЖрд░्рдеिрдХ рдоाрд░्рдЧ рдоाрдиा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै।

⭐ 7. рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╢ांрддि рдФрд░ рдмрд╣ुрдкрдХ्рд╖рд╡ाрдж рдХा рд╕рдорд░्рдерди

рднाрд░рдд рдиे G20 рдоें рдЖрд╡ाрдЬ рджी рдХि рдЕंрддрд░्рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдмрд╣ुрдз्рд░ुрд╡ीрдп рд╣ोрдиी рдЪाрд╣िрдП — рдХिрд╕ी рдПрдХ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХा рдк्рд░рднुрдд्рд╡ рдирд╣ीं; рд╕рд╣рдпोрдЧ, рд╕ंрд╡ाрдж рдФрд░ рд╕рдоाрди рднाрдЧीрджाрд░ी рдк्рд░ाрдердоिрдХрддा рд╣ो।

ЁЯМН рднाрдЧ 2 — BRICS+ рд╡िрд╕्рддाрд░ рдоें рднाрд░рдд рдХी рднूрдоिрдХा

BRICS рдХ्рдпा рд╣ै?

BRICS = Brazil, Russia, India, China, South Africa — рдпे рдЙрднрд░рддी рд╣ुрдИ рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеाрдУं рдХा рд╕рдоूрд╣ рд╣ै। BRICS+ рддрдм рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै рдЬрдм рдЗрд╕рдоें рдирдП рд╕рджрд╕्рдп рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдП рдЬाрддे рд╣ैं।

⭐ 1. BRICS+ рд╡िрд╕्рддाрд░ рдХ्рдпों рдЬ़рд░ूрд░ी рдеा?

  • рд╡िрд╢्рд╡ рдоें рдирдП рд╢рдХ्рддि рд╕ंрддुрд▓рди рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा।
  • рдбॉрд▓рд░ рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░рддा рдХрдо рдХрд░рдиे рдХी рдЪाрд╣।
  • Global South рдХी рдЖрд╡ाрдЬ़ рдХो рд╕рд╢рдХ्рдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП।
  • рд╡्рдпाрдкाрд░ рд╡ рдКрд░्рдЬा рд╕рд╣рдпोрдЧ рдмрдв़ाрдиे рд╣ेрддु рдирдИ рд╕ाрдЭेрджाрд░िрдпाँ।

⭐ 2. рднाрд░рдд рдХा рд╡िрд╕्рддाрд░ рдХे рдк्рд░рддि рд╕ंрддुрд▓िрдд рд╕рдорд░्рдерди

BRICS+ рдоें 2023–24 рдХे рджौрд░ рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓े рдк्рд░рдоुрдЦ рджेрд╢: рд╕рдКрджी рдЕрд░рдм, рдпूрдПрдИ, рдоिрд╕्рд░, рдЗрдеिрдпोрдкिрдпा, рдИрд░ाрди рдФрд░ рдЕрд░्рдЬेंрдЯीрдиा (рдХुрдЫ рджेрд╢ों рдиे рдмाрдж рдоें рджेрд░ी рдХी)।

рднाрд░рдд рдиे рд╡िрд╕्рддाрд░ рдХा рд╕рдорд░्рдерди рдХिрдпा рдкрд░ рд╕ाрд╡рдзाрдиी рдХे рд╕ाрде—рдХ्рдпोंрдХि рдЪीрди BRICS рдХा рдмрдб़ा рд╕рджрд╕्рдп рд╣ै рдФрд░ рд╕ंрддुрд▓рди рдмрдиाрдП рд░рдЦрдиा рдЬ़рд░ूрд░ी рдеा।

⭐ 3. рдКрд░्рдЬा рд╕ुрд░рдХ्рд╖ा рдФрд░ рдЦाрдб़ी рджेрд╢ों рд╕े рд▓ाрдн

рд╕рдКрджी рдЕрд░рдм рд╡ рдпूрдПрдИ рдХे рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрдиे рд╕े рднाрд░рдд рдХो рдлाрдпрджे—

  • рд╕рд╕्рддी рдПрд╡ं рд╕्рдеाрдпी рддेрд▓ рдЖрдкूрд░्рддि
  • рдиिрд╡ेрд╢ рдХे рдирдП рдЕрд╡рд╕рд░
  • рдЦाрдб़ी рджेрд╢ों рдХे рд╕ाрде рд░рдгрдиीрддिрдХ рд╕ाрдЭेрджाрд░ी рдордЬ़рдмूрдд

⭐ 4. рдЕрдл्рд░ीрдХा рдФрд░ рдПрд╢िрдпा рдоें рднाрд░рдд рдХी рдмрдв़рддी рднूрдоिрдХा

рдЗрдеिрдпोрдкिрдпा рдФрд░ рдоिрд╕्рд░ рдЬैрд╕े рджेрд╢ों рдХे рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ोрдиे рд╕े рднाрд░рдд рдХो рдЕрдл्рд░ीрдХा рдоें рд╕рд╣рдпोрдЧ рдХा рд╡िрд╕्рддाрд░ рдоिрд▓ा — рд╡्рдпाрдкाрд░, рд╢िрдХ्рд╖ा, рдХृрд╖ि рдФрд░ рдбिрдЬिрдЯрд▓ рддрдХрдиीрдХ рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдирдП рдЕрд╡рд╕рд░ рдкैрджा рд╣ुрдП।

⭐ 5. рд╕्рдеाрдиीрдп рдоुрдж्рд░ा рдоें рд╡्рдпाрдкाрд░ рдХो рдмрдв़ाрд╡ा

BRICS рдХा рд▓рдХ्рд╖्рдп рдпрд╣ рд╣ै рдХि рд╡्рдпाрдкाрд░ рдХेрд╡рд▓ рдбॉрд▓рд░ рдкрд░ рдиिрд░्рднрд░ рди рд░рд╣े, рдмрд▓्рдХि рд╕्рдеाрдиीрдп рдоुрдж्рд░ाрдУं рдоें рднी рд╣ो। рднाрд░рдд рдЗрд╕рдХा рд╕рдорд░्рдерди рдХрд░рддा рд╣ै рдкрд░ рдЪाрд╣рддा рд╣ै рдХि рдпрд╣ рдк्рд░рдгाрд▓ी рдкाрд░рджрд░्рд╢ी рдФрд░ рд╕ंрддुрд▓िрдд рд╣ो—рдХिрд╕ी рдПрдХ рджेрд╢ рдХा рджрдмрджрдмा рди рд╣ो।

⭐ 6. рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдмрд╣ुрдз्рд░ुрд╡ीрдпрддा рдХी рджिрд╢ा рдоें рднाрд░рдд рдХा рдпोрдЧрджाрди

BRICS+ рд╡िрд╕्рддाрд░ рдпрд╣ рд╕ंрдХेрдд рджेрддा рд╣ै рдХि рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдиेрддृрдд्рд╡ рдЕрдм рд╕िрд░्рдл рдкрд╢्рдЪिрдоी рджेрд╢ों рддрдХ рд╕ीрдоिрдд рдирд╣ीं рд░рд╣ा। рднाрд░рдд рдЗрд╕ рдмрд╣ुрдз्рд░ुрд╡ीрдп рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рдк्рд░рдоुрдЦ рднूрдоिрдХा рдиिрднाрдиे рдХा рдЗрдЪ्рдЫुрдХ рдФрд░ рд╕рдХ्рд╖рдо рдЦिрд▓ाрдб़ी рдмрди рдЪुрдХा рд╣ै।

ЁЯПБ рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ (Conclusion)

G20 рдФрд░ BRICS+ рджोрдиों рдоंрдЪों рдкрд░ рднाрд░рдд рдХी рднूрдоिрдХा рдЕрдд्рдпंрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг, рд╕ंрддुрд▓िрдд рдФрд░ рдиेрддृрдд्рд╡рдХाрд░ी рд╣ै। G20 рдоें рднाрд░рдд рдиे рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдоुрдж्рджों рдкрд░ рд╕рдоाрдзाрди-рдХेंрдж्рд░िрдд рдиीрддि рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХी; BRICS+ рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЙрд╕рдиे рдКрд░्рдЬा, рд╡्рдпाрдкाрд░ рдФрд░ рднू-рд░ाрдЬрдиीрддि рдоें рдирдИ рджिрд╢ाрдПँ рд╕्рдеाрдкिрдд рдХीं। рднाрд░рдд рдЕрдм рдПрдХ рдРрд╕ी рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╢рдХ्рддि рдмрди рдЪुрдХा рд╣ै рдЬो рд╕рдоाрд╡ेрд╢ी рд╡िрдХाрд╕, рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╕ंрддुрд▓рди, рдбिрдЬिрдЯрд▓ рди्рдпाрдп рдФрд░ рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдгीрдп рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдХा рдоाрд░्рдЧ рджिрдЦाрддी рд╣ै।

рдпрджि рдЖрдк рдЪाрд╣ें рддो рдоैं рдЗрд╕ рд▓ेрдЦ рд╕े рд╕рдо्рдмंрдзिрдд PDF notes, 20–30 MCQs рдпा рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рдиोрдЯ्рд╕ рднी рдмрдиा рджूँ।

GK PINNACLE | рд╕ाрдоाрди्рдп рдЬ्рдЮाрди 2026 JOIN NOW MPSELECTIONPOINT WHATSAPP GROUP

Post a Comment

0 Comments