Budget 2026: рдХौрди рдЬीрддा, рдХौрди рд╣ाрд░ा, рдФрд░ рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рдХ्рдпा рдЖрдПрдЧा?
рднाрд░рдд рдХा рдЖрдо рдмрдЬрдЯ рд╕िрд░्рдл рдЖрдп-рд╡्рдпрдп рдХा рд▓ेрдЦा-рдЬोрдЦा рдирд╣ीं рд╣ोрддा — рдпрд╣ рджेрд╢ рдХी рдЖрд░्рдеिрдХ рджिрд╢ा, рд╕рд░рдХाрд░ी рдк्рд░ाрдердоिрдХрддाрдПँ рдФрд░ рднрд╡िрд╖्рдп рдХी рдиीрддिрдпों рдХा рд░ोрдбрдоैрдк рд╣ोрддा рд╣ै। UPSC, MPPSC, SSC, Banking рдФрд░ Railway рдЬैрд╕ी рдкрд░ीрдХ्рд╖ाрдУं рдоें рдмрдЬрдЯ рд╕े рдЬुрдб़े рдк्рд░рд╢्рди рд╣рд░ рд╕ाрд▓ рдкूрдЫे рдЬाрддे рд╣ैं।
ЁЯУК 1. Budget 2026 рдХी рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рдеीрдо
рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдмрдЬрдЯ рд╣рдоेрд╢ा рдЗрди 5 рд╕्рддंрднों рдХे рдЖрд╕рдкाрд╕ рдШूрдорддा рд╣ै:
ЁЯЪз рдЗрди्рдл्рд░ाрд╕्рдЯ्рд░рдХ्рдЪрд░ рдиिрд╡ेрд╢
ЁЯС╖ рд░ोрдЬ़рдЧाрд░ рд╕ृрдЬрди (Employment Push)
ЁЯМ╛ рдХृрд╖ि рдФрд░ рдЧ्рд░ाрдоीрдг рд╡िрдХाрд╕
ЁЯПа рдоिрдбिрд▓ рдХ्рд▓ाрд╕ рдХो рд░ाрд╣рдд
ЁЯМ▒ рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдФрд░ рдЧ्рд░ीрди рдЗрдХोрдиॉрдоी
Exam Angle: UPSC/PSC рдоें рдкूрдЫा рдЬाрддा рд╣ै — “рдмрдЬрдЯ рдХी рдк्рд░ाрдердоिрдХрддाрдПँ рднाрд░рдд рдХी рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХो рдХैрд╕े рдк्рд░рднाрд╡िрдд рдХрд░рддी рд╣ैं?”
ЁЯСиЁЯМ╛ 2. рдХौрди рдЬीрддा? (Likely Beneficiaries)
рдХिрд╕ाрди рд╡рд░्рдЧ: рдХृрд╖ि рд╕рдм्рд╕िрдбी, рд╕िंрдЪाрдИ, рдлрд╕рд▓ рдмीрдоा, MSP рд╕рдкोрд░्рдЯ рдФрд░ рдПрдЧ्рд░ी-рдЯेрдХ рдкрд░ рдЬ़ोрд░।
рдЗंрдл्рд░ाрд╕्рдЯ्рд░рдХ्рдЪрд░ рд╕ेрдХ्рдЯрд░: рд╕рдб़рдХ, рд░ेрд▓рд╡े, рдмंрджрд░рдЧाрд╣। PM Gati Shakti рдХो рднाрд░ी рдлंрдбिंрдЧ।
MSME рдФрд░ рд╕्рдЯाрд░्рдЯрдЕрдк: рд╕рд╕्рддी рдХ्рд░ेрдбिрдЯ рд╕्рдХीрдоें рдФрд░ PLI рдХा рд╡िрд╕्рддाрд░।
рдпुрд╡ा: Skill India рдФрд░ Apprenticeship рдпोрдЬрдиाрдПँ।
ЁЯТ╕ 3. рдХौрди рд╣ाрд░ा? (Likely Burden Areas)
рдЯैрдХ्рд╕ рдмрдв़ोрддрд░ी: "Sin Goods" (рддंрдмाрдХू, рд╢рд░ाрдм) рдФрд░ рдк्рд░рджूрд╖рдг рдлैрд▓ाрдиे рд╡ाрд▓े рдЙрдж्рдпोрдЧों рдкрд░ рдЕрдзिрдХ рдмोрдЭ।
рд╕рдм्рд╕िрдбी рдХा рдкुрдирд░्рдЧрдарди: рд╕рд░рдХाрд░ рдл्рд░ी рд╕्рдХीрдо рдХрдо рдХрд░ Targeted Benefits рдмрдв़ा рд╕рдХрддी рд╣ै।
UPSC Focus: "Subsidy Rationalization" рдХी рдЕрд╡рдзाрд░рдгा рдХो рд╕рдордЭें।
ЁЯМН 4. рдЧ्рд░ीрди рдФрд░ рдбिрдЬिрдЯрд▓ рдЗрдХोрдиॉрдоी
рдЗрд▓ेрдХ्рдЯ्рд░िрдХ рд╡्рд╣ीрдХрд▓्рд╕ (EV), рд╕ोрд▓рд░ рдПрдирд░्рдЬी, рдЧ्рд░ीрди рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдФрд░ AI-рд╕ेрдоीрдХंрдбрдХ्рдЯрд░ рд╕ेрдХ्рдЯрд░ рдХे рд▓िрдП рдмрдб़ी рдШोрд╖рдгाрдПँ рд╕ंрднрд╡ рд╣ैं।
ЁЯУИ 5. Budget Terms рдЬो Exam рдоें рдЬ़рд░ूрд░ рдЖрддे рд╣ैं
| Term | Meaning | Exam Use |
|---|---|---|
| Fiscal Deficit | рд╕рд░рдХाрд░ рдХा рдШाрдЯा | UPSC/PSC Economy |
| Capital Exp. | рд╕ंрдкрдд्рддि рдиिрд░्рдоाрдг рдЦрд░्рдЪ | SSC/Banking |
| Revenue Exp. | рджैрдиिрдХ рд╕ंрдЪाрд▓рди рдЦрд░्рдЪ | SSC Exams |
| Disinvestment | рд╕рд░рдХाрд░ी рд╣िрд╕्рд╕ेрджाрд░ी рдмेрдЪрдиा | UPSC Prelims |
ЁЯза Topper Strategy for Budget
✅ рдмрдЬрдЯ рднाрд╖рдг рдХी рдоुрдЦ्рдп рд╣ाрдЗрд▓ाрдЗрдЯ्рд╕ рдиोрдЯ рдХрд░ें।
✅ рдирдИ рдпोрдЬрдиाрдУं рдХी "Target Beneficiary" рдпाрдж рд░рдЦें।
✅ рдмрдЬрдЯ рдХो "Economic Survey" рд╕े рдЬोрдб़рдХрд░ рдкрдв़ें।
Target 2026: рдмрдЬрдЯ рд╡िрд╢ेрд╖
20 рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдк्рд░рд╢्рди-рдЙрдд्рддрд░
20 рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдк्рд░рд╢्рди-рдЙрдд्рддрд░
ЁЯУЛ рдмрдЬрдЯ рдФрд░ рд╕ंрд╡ैрдзाрдиिрдХ рдк्рд░ाрд╡рдзाрди
Q1. рднाрд░рдд рдХा рдЖрдо рдмрдЬрдЯ рдХिрд╕ рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж рдХे рддрд╣рдд рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै?
Ans. рдЕрдиुрдЪ्рдЫेрдж 112
Q2. рдмрдЬрдЯ рдоें рд░ाрдЬрдХोрд╖ीрдп рдШाрдЯा (Fiscal Deficit) рдХा рдХ्рдпा рдорддрд▓рдм рд╣ै?
Ans. рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рдХुрд▓ рд╡्рдпрдп рдФрд░ рдХुрд▓ рдЖрдп (рдЙрдзाрд░ рдХो рдЫोрдб़рдХрд░) рдХे рдмीрдЪ рдХा рдЕंрддрд░
Q3. рдмрдЬрдЯ рдкाрд░िрдд рди рд╣ोрдиे рдкрд░ рдЕрд╕्рдеाрдпी рдЦрд░्рдЪ рдХी рдЕрдиुрдорддि рдХिрд╕рд╕े рдоिрд▓рддी рд╣ै?
Ans. рд▓ेрдЦाрдиुрджाрди (Vote on Account)
Q4. рд╡िрдд्рдд рд╡िрдзेрдпрдХ (Finance Bill) рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े рдХिрд╕рд╕े рдЬुрдб़ा рд╣ोрддा рд╣ै?
Ans. рдХрд░ рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ों (Tax Proposals) рдХो рд▓ाрдЧू рдХрд░рдиे рд╕े
ЁЯТ░ рд╡्рдпрдп рдФрд░ рдк्рд░ाрдк्рддिрдпाँ (Exp. & Receipts)
Q5. рдкूंрдЬीрдЧрдд рд╡्рдпрдп (Capital Expenditure) рдХ्рдпा рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै?
Ans. рд╕ंрдкрдд्рддि рдиिрд░्рдоाрдг рдпा рджीрд░्рдШрдХाрд▓िрдХ рдиिрд╡ेрд╢ рд╡ाрд▓ा рдЦрд░्рдЪ
Q6. рд░ाрдЬрд╕्рд╡ рд╡्рдпрдп (Revenue Expenditure) рдХिрд╕рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╣ै?
Ans. рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рджैрдиिрдХ рд╕ंрдЪाрд▓рди рдФрд░ рд╕ेрд╡ाрдУं рдкрд░ рдЦрд░्рдЪ
Q7. рд╡िрдиिрд╡ेрд╢ (Disinvestment) рдХा рдЕрд░्рде рдХ्рдпा рд╣ै?
Ans. рд╕рд░рдХाрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ाрд░्рд╡рдЬрдиिрдХ рдЙрдкрдХ्рд░рдоों рдоें рдЕрдкрдиी рд╣िрд╕्рд╕ेрджाрд░ी рдмेрдЪрдиा
Q8. рдкूंрдЬी рдк्рд░ाрдк्рддि (Capital Receipts) рдХा рдоुрдЦ्рдп рд╕्рд░ोрдд рдХ्рдпा рд╣ै?
Ans. рдЙрдзाрд░ (Borrowings) рдФрд░ рд╡िрдиिрд╡ेрд╢
рдмрдЬрдЯ рдХी рд╢рдм्рджाрд╡рд▓ी рдХो рд╕рдордЭрдиा рдкрд░ीрдХ्рд╖ा рдоें рд╕рдлрд▓рддा рдХी рдкрд╣рд▓ी рд╕ीрдв़ी рд╣ै।
ЁЯУК рдЯैрдХ्рд╕ рдФрд░ рдиीрддिрдпां
Q9. рдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рдХрд░ (Direct Tax) рдХा рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХ्рдпा рд╣ै?
Ans. рдЖрдпрдХрд░ (Income Tax)
Q10. рдЕрдк्рд░рдд्рдпрдХ्рд╖ рдХрд░ (Indirect Tax) рдХा рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХ्рдпा рд╣ै?
Ans. рд╡рд╕्рддु рдПрд╡ं рд╕ेрд╡ा рдХрд░ (GST)
Q11. FRBM рдЕрдзिрдиिрдпрдо рдХा рдоुрдЦ्рдп рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХ्рдпा рд╣ै?
Ans. рд░ाрдЬрдХोрд╖ीрдп рдШाрдЯे (Fiscal Deficit) рдХो рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рд░рдЦрдиा
Q12. PLI рдпोрдЬрдиा рдХा рдоुрдЦ्рдп рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХ्рдпा рд╣ै?
Ans. рдШрд░ेрд▓ू рд╡िрдиिрд░्рдоाрдг (Manufacturing) рдХो рдмрдв़ाрд╡ा рджेрдиा
ЁЯЪА рд╡िрдХाрд╕ рдФрд░ рднрд╡िрд╖्рдп (Growth & Future)
Q13. рдмрдЬрдЯ рдоें ‘рдЧ्рд░ीрди рдЧ्рд░ोрде’ рдХा рд╕ंрдмंрдз рдХिрд╕рд╕े рд╣ै?
Ans. рдкрд░्рдпाрд╡рд░рдг рдЕрдиुрдХूрд▓ рдЖрд░्рдеिрдХ рд╡िрдХाрд╕ рд╕े
Q14. рдмрдЬрдЯ рдФрд░ рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕рд░्рд╡ेрдХ्рд╖рдг рдоें рдоुрдЦ्рдп рдЕंрддрд░ рдХ्рдпा рд╣ै?
Ans. рдмрдЬрдЯ рднрд╡िрд╖्рдп рдХी рдпोрдЬрдиा рд╣ै, рд╕рд░्рд╡ेрдХ्рд╖рдг рдкिрдЫрд▓ी рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХा рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг।
Q15. рд╡िрдиिрдпोрдЧ рд╡िрдзेрдпрдХ (Appropriation Bill) рдХ्рдпा рд╣ै?
Ans. рд╕ंрдЪिрдд рдиिрдзि рд╕े рдзрди рдиिрдХाрд▓рдиे рдХी рд╡ैрдзाрдиिрдХ рдЕрдиुрдорддि
Q16. рдмрдЬрдЯ рднाрд╖рдг рдХिрддрдиे рднाрдЧों рдоें рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै?
Ans. рджो рднाрдЧों рдоें (Part A рдФрд░ Part B)
Q17. рд╕ंрдЪिрдд рдиिрдзि (Consolidated Fund) рд╕े рдзрди рдХिрд╕рдХी рдЕрдиुрдорддि рд╕े рдиिрдХрд▓рддा рд╣ै?
Ans. рд╕ंрд╕рдж (Parliament) рдХी рдЕрдиुрдорддि рд╕े
Q18. рд╕рдм्рд╕िрдбी рддрд░्рдХрд╕ंрдЧрдд рдмрдиाрдиे рдХा рдХ्рдпा рдЕрд░्рде рд╣ै?
Ans. рд╕рдм्рд╕िрдбी рдХो рд▓рдХ्рд╖िрдд (Targeted) рдФрд░ рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХрд░рдиा
Q19. ‘рд░ाрдЬрд╕्рд╡ рдк्рд░ाрдк्рддि’ (Revenue Receipts) рдоें рдХ्рдпा рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ै?
Ans. рдХрд░ (Tax) рдФрд░ рдЧैрд░-рдХрд░ (Non-tax) рд░ाрдЬрд╕्рд╡
Q20. рдЗंрдл्рд░ाрд╕्рдЯ्рд░рдХ्рдЪрд░ рдиिрд╡ेрд╢ рдХा рд╕ीрдзा рдЕрд╕рд░ рдХिрд╕ рдкрд░ рдкрдб़рддा рд╣ै?
Ans. рд░ोрдЬрдЧाрд░ рд╕ृрдЬрди рдФрд░ GDP рд╡िрдХाрд╕ рдкрд░

0 Comments